Evenals in Nederland kent de Filipijnen een schoolsysteem dat begint met een soort kleuterschool, genaamd pre-school. Op 4-jarige leeftijd kan een kind voor halve dagen naar de pre-school waarna er een periode basisschool volgt, een mogelijkheid tot highschool en eventueel college of universiteit. In tegenstelling tot wat er algemeen wordt gezegd door de overheid is opleiding in de Filipijnen niet gratis. Dit geldt voor de gehele Filipijnen. Dit standplaatsverslag is gebaseerd op mijn ervaringen hier op Siquijor en de situatie kan elders dus anders zijn.

Kosten

Hoewel elk kind recht heeft op onderwijs en dit in principe ook voor iedereen toegankelijk is, zijn het vaak de kosten die er aan vast zitten die vroegtijdig schoolverlaten veroorzaken. Hier op Siquijor zit elke donderdag een groep moeders van een barangay bij elkaar om de lening af te lossen die ze af hebben gesloten om hun kinderen naar school te sturen. Er moet op school een bijdrage worden betaald bij toelating op school, een semester bijdrage, uniformen, lesmateriaal, reiskosten etc. Daarnaast wordt op diverse overheidsscholen nog een bijdrage gevraagd voor het gebruik van water en electriciteit. Zelfs de basisschool is hier dus niet gratis. Alleen al vanwege de kosten die gemaakt moeten worden is het van essentieel belang dat kinderen zo snel mogelijk hun schoolperiode doorlopen. Het onderwijssysteem is gebaseerd op klassikaal lesgeven, de klassen zijn groot en het niveau is niet bijzonder hoog. Er zijn legio studenten die een college-opleiding hebben gevolgd maar amper engels spreken. Sport en spel kent men niet op school, de jongens komen niet verder dan hun spelletje basketbal en door de meisjes wordt nog minder gesport. Persoonlijke ontwikkeling is iets wat hier op school niet belangrijk is, dus de meeste kinderen leren gestaag blind uit veelal verouderd lesmateriaal.

Eindejaarsfeest

Aan het einde van het schooljaar stijgt de spanning bij zowel ouders als kinderen, om zeer persoonlijke redenen dus, of het dit schooljaar allemaal goed is gegaan en er voldoende geleerd is om over te gaan naar het volgende jaar. Dit gaat naar Filipijns gebruik gepaard met feest, optredens, muziek, dans en eten. Zelfs een 6-jarige die overgaat van de 1e naar de 2e klas heeft een 'graduation'. Het klinkt alsof je afgestudeerd bent, maar het betekent gewoon dat je over bent naar het volgende schooljaar.
Het schooljaar eindigt hier eind maart of begin april, gekoppeld aan de tijd waarin Pasen valt. Dan worden de scholen versierd, komen de versterker en de speakers uit de kast en is het feest. De kinderen hebben al weken geoefend op de stukjes die ze opvoeren. Nu is dat niet zoals in Nederland, waar je op een podium in de hal een stukje opvoert voor de ouders, hier is dit een groots en officieel gebeuren. De hele familie en vrienden worden uitgenodigd en het is een groot sociaal gebeuren. Menig ouder/grootouder is dan ook twee weken lang bezig met het bezoeken van alle "graduations" van hun kinderen en kleinkinderen. Nieuwe kostuums, nieuwe dansjes maar ook de enorme spanning bij de kinderen. De kleinere scholen vieren het op hun eigen schoolterrein maar de grotere hebben de plaatselijke basketbal-court ingenomen. Voor de betrokken gezinnen ligt het verdere normale leven stil.
Na de gebruikelijke toespraken van 'belangrijke personen' volgen de optredens van de kinderen. Deze varieren van groepsoptredens in prachtige kostuums tot solo-optredens, op muziek van het Ave Maria tot Michael Jackson. Daar tussendoor komen de nodige mensen op het podium die in hun rede andere betrokkenen bedanken voor hun geweldige inzet en steun, waarna twee optredens verder de rollen omgedraaid worden. Tussen dit hele circus door staan de kinderen van de zenuwen hun nagels af te bijten en wisselen de ouders met elkaar uit wat er allemaal wel en niet goed is gegaan. Maar, het feit blijft dat het feest is.

Voorzetting in huiselijke sfeer

Na afsluiting van het ceremoniele gebeuren gaat ieder zijn eigen weg. Omdat veel van de kinderen uit dezelfde buurt komen, iedereen iets te vieren heeft en iedereen elkaar uitnodigt, gaat iedereen bij elkaar op bezoek. En overal is eten en drinken. Ik blijf mijn vraagtekens stellen bij al die flessen bier en sterke drank die dan tevoorschijn komen maar goed, dat is waarschijnlijk iets persoonlijks. Uiteraard krijgen de geslaagden/bevorderden ook allemaal weer een presentje van familie en vrienden en dat maakt hun dag alleen maar beter. De kostuums van de optredens zijn verwisseld voor de thuiskleding maar zoals het Filipino's betaamt, zijn dat de baljurken voor de meisjes en de lange broeken voor de jongens. Het moet voor iedereen duidelijk zijn voor wie er gefeest wordt. Dat het om bijna alle kinderen gaat maakt verder niet uit. Waar ik me elke keer toch weer over blijf verbazen is de aanzienlijke hoeveelheid geld die mensen besteden aan het uiterlijk vertoon tijdens dit soort gebeurtenissen. Het lijkt er soms wel eens op dat het een soort compensatie is voor de armoede waarin ze normaal hun leven slijten. Hoe moeilijker men normaal rond kan komen, des te belangrijker is het uiterlijk vertoon tijdens openbare gelegenheden.

Zomervakantie

En dan is het vakantie! Die valt samen met de periode van hoge temperaturen en droogte, klimatologisch gezien ook de zomerperiode. De schooluniformen gaan de kast in en de korte broeken komen er uit. Er zijn maar weinig mensen die daadwerkelijk op vakantie gaan en dat is zeker ook geen groot aantal op Siquijor. De meeste vakantiegangers komen uit de stad en zoeken hun heil in koele oorden in het noorden van het land of trekken naar een resort met palmbomen en witte stranden. Op Siquijor brengen de meeste kinderen hun dagen door met een beetje hangen, slapen, werken en af en toe een duik in zee. Er wordt erg veel TV gekeken en passief geleefd, er is een enorm gebrek aan creativiteit en kinderen die echt spelen zijn zeldzaam. Ik zie nog de Nederlandse stranden voor me met allemaal kinderen en vooral ook vaders die geulen graven, kastelen bouwen en met emmertjes en schepjes in de weer zijn. Hier niets van dit alles. Er wordt niet gespeeld, getekend, gekleurd. Er worden geen schelpen kettingen of bootjes van kokosnoten gemaakt. De zomerperiode is een lange periode van negen weken meewerken op het land of in de visvangst dan wel passief afwachten voor de TV tot het nieuwe schooljaar weer begint. Ik heb het er wel eens over met mensen waarom de kinderen niets ondernemen, maar meestal krijg ik een blik van: 'waar heb je het over, het is vakantie'. Tekenen en kleuren is ook geen optie want daar is geen geld voor. Hier kopen mensen nog steeds losse velletjes A4 papier per stuk in het aantal dat ze nodig hebben. Dan laat je daar natuurlijk je kinderen niet op tekenen, dat begrijp ik. Maar als je een beetje strandjut en ziet wat daar allemaal ligt en wat je daarmee kunt doen dan is het excuus dat er geen geld is voor mij geen excuus. In de souvernierwinkels puilt het uit van plantebakjes gemaakt van halve kokosnoten, behangen met schelpenkettingen en dood koraal. Door de ouders wordt hier ook niets gestimuleerd wat te maken heeft met een stukje creativiteit of persoonlijke ontwikkeling. Als je niet echt iets hoeft te doen, dan doe je ook niets. Af en toe zie je een groepje genieten van een aantal uurtjes plezier in zee, springen van de brug en ploeteren op een soort bamboe vlot. Ontspanning en pret, er is niet zoveel voor nodig en als ik het weer zie dan geniet ik elke keer een beetje met ze mee.

Het nieuwe schooljaar

Begin juni komen de uniformen weer uit de kast of er worden nieuwe aangeschaft, een maatje of drie groter want ze moeten wel het hele schooljaar meegaan. Voor veel ouders beginnen weer de betalingsproblemen: toelatingsgeld, kleding, schoenen, boeken, schriften en pennen, openingsfeest, reiskosten......... hoezo gratis onderwijs? De kinderen zitten weer vol spanning, gaan trots met al hun nieuwe spullen in hun nieuwe schooltas weer naar school en hopen dat het ritueel zich aan het einde van het schooljaar herhaalt. Hopen dat je inderdaad het hele jaar naar school kunt, hopen dat je later ook nog naar highschool en college kunt en zeker hopen dat er straks ergens een baantje voor je is, zodat die opleidingen allemaal niet voor niets zijn geweest.
Wat ik hier om me heen zie stemt me echter niet zo vrolijk. Op de lagere school zijn er al veel drop-outs, tieners die later afhaken en afgestudeerden voor wie geen baan te vinden is en die blij zijn als ze ergens tijdelijk een inkomen vandaan kunnen halen. Ik blijf schrikken van de grote aantallen kinderen tussen de 6 en de 12 jaar die ik op elke doordeweekse dag gewoon onderweg tegen kom en voor wie een opleiding niet is weggelegd, niet eens de lagere school. Laten we hopen dat Noynoy Aquino, de nieuwe president, onderwijs hoog in het vaandel heeft staan en het voor elk kind toegankelijk zal maken.

Bea Jacobs

Commentaar (0)