In de Holy Week, de week voorafgaand aan Pasen, voeren healers en hun helpers hier in Siquijor hun jaarlijkse rituelen uit. Dit gebeurt in de barangay St. Antonio, de woonplek van de meeste healers. Vanaf aswoensdag trekken de healers de bergen in naar het natuurreservaat Mount Bandilaan, om daar kruiden te plukken, hout te kappen en mineralen te zoeken.

Het plukken van de kruiden gebeurt van zonsopgang tot zonsondergang, waarna men gezamelijk eet en drinkt en er diverse festiviteiten en religieuze vieringen houdt. De natuurproducten moeten geplukt worden vóór de dag dat Jezus stierf aan het kruis, nadien zou de geneeskracht beduidend minder zijn omdat ook de natuur voor een deel sterft op de dag dat Jezus werd omgebracht. Op de zaterdag voor Pasen gaat men gezamenlijk alle kruiden koken en op andere wijze prepareren, zodat er weer voorraad is voor een heel jaar. Op eerste Paasdag herrijst ook de natuurkracht in de jonge kruiden, die vervolgens weer een jaar lang kunnen groeien.

Toevallig bezoek

In de week voor de Holy Week kreeg ik de kans om samen met een Zweedse freelance journaliste naar de healers te gaan. Deze kans liet ik niet voorbij gaan en samen gingen we naar St. Antonio. We kwamen uit bij een kleine gemeenschap van simpele huisjes, waar vier generaties mensen uit één familie bij elkaar wonen.
Op een kleine veranda zat een oude man, naar men zei was hij 98 jaar oud. Mr. Ponce is nog de enige praktizerende healer van de oude generatie.
Mijn metgezel werd zonder enige vorm van communicatie op een stoel gezet waarna de oude genezer haar pols voelde en opdracht aan familieleden gaf om kruiden en hout te gaan stoken in een blikje onder haar stoel. Vervolgens werd de ‘patiënte' in een laken gewikkeld en kreeg ze spontaan een healing. Ze had blijkbaar last gehad van koorts en nog wat dingetjes en was nog niet goed genezen.

De jongere generatie

Ik nestelde mezelf buiten op de veranda op een bankje, want ik voelde me niet echt prettig bij het ritueel. Ik knoopte een gesprek aan met de derde generatie in de familie en na de gebruikelijke fatsoensvragen vroeg ik hoe de jongeren denken over het voortzetten van deze traditie. Hoe ze echt over de traditionele healing denken werd me niet duidelijk. Ik kreeg echter de indruk dat het er gewoon bij hoort, het is onderdeel van hun leven. Tegelijkertijd lijkt het erop dat er onder de kleinkinderen maar weinig belangstelling bestaat om deze traditie over te gaan nemen. Ze zoeken liever een gewone baan met een gewoon salaris. Het leven wordt steeds duurder, er is steeds minder beschikbaar van het land om van te leven en afhankelijk zijn van de giften die de patiënten achter laten geeft natuurlijk een erg onzekere toekomst.

Buitenlandse patiënten

Tijdens dit gesprek wierp ik af en toe een blik op mijn metgezel, die gewikkeld in het katoenen laken een gesprek aanknoopte met de dochters van de healer om zo het een en ander aan de weet te komen.
Toen ik me bij haar voegde kwamen de verhalen los over het grote aantal buitenlanders dat bij hun kwam, hoeveel mensen ze al hadden genezen en dat veel van die mensen elk jaar terug kwamen om ze te bedanken. Ik vroeg beleefd of er ook nog Filipino's komen, maar dat werd slechts bevestigd en vervolgens ging het weer over al die mensen uit België en Zweden en Amerika etc.
Het valt niet mee om objectieve informatie te krijgen in dit soort gesprekken. Ik kwam niet uit nieuwsgierigheid maar uit serieuze belangstelling en wilde graag meer te weten komen over de tradities en gewoonten.

Commercieel aspect

Na een tijdje werd de rookpot onder de stoel vandaan gehaald en kreeg de patiënte kruidenolie en een houten talisman te koop aangeboden. Bij het horen van de exorbitante prijzen die gevraagd worden krijg ik toch een rare bijsmaak. Het is erg jammer want de commercie slaat toe ten koste van de traditionele aspecten. Begrijpelijk is het wel want het is een manier om inkomen te genereren. Anders zijn ze geheel afhankelijk van de giften die ze krijgen.
Voor mij was het echter nog niet af, ik sprak met mezelf af nog een keer terug te komen om te kijken of ik meer over de tradities te weten kon komen.

Holy Week

Deze week is voor de Filipinos de belangrijkste week van het jaar. Zelfs Eerste Kerstdag heeft niet zoveel invloed als Goede Vrijdag. Soms denk ik wel eens dat het lijden van Jezus zo veelzeggend is voor de mensen, dat ze het als een cultureel aspect in hun leven hebben ingeweven. Bij veel dingen zeggen ze namelijk dat je je moet opofferen, dat je moet lijden, dat je sober moet leven omdat je met een dergelijk levenswijze het dichtste bij Jezus komt te staan.
Het is in deze context bekeken dan ook niet verwonderlijk dat Goede Vrijdag dé dag van het jaar is. Alles is gesloten, er is niemand op straat en veel mensen gaan op familiebezoek in de provincie. Natuurlijk zitten veel mensen voor de TV om naar de echte kruisigingen te kijken, die nog steeds in de stad St. Fernando, op Luzon, uitgevoerd worden. Een intens lijden vult de huizen tijdens die gebeurtenissen en soms hoor je echt kreten naar buiten komen. Het meest verwonderlijke vind ik altijd toch dat na afloop iedereen in no-time de dagelijkse dingen weer oppakt. Eten, drinken en praten alsof het een doordeweekse dinsdag is. Ik begrijp hier helemaal niets van. Toch geniet ik van deze dag omdat dat de enige dag in het jaar is dat ik zonder mensen, verkeer, vervuiling en herrie, kilometers over de highway kan lopen.

Tweede bezoek

Na Pasen heb ik opnieuw een bezoekje gebracht aan de familie Ponce. Mijn plan om met de oude man zelf te praten liep op niks uit. Hij bleek zo doof als een kwartel. Zijn dochter wilde me nu echter wel iets meer vertellen. De traditie gaat over van generatie op generatie doordat men als kind al mee gaat doen met het verzamelen van kruiden en het klaarmaken van de producten. Zodoende wordt de kennis in de praktijk overgedragen. De oude healer gebruikt zelf altijd een polsdiagnose om te weten wat er mis is met de patiënt, maar die kennis heeft hij nog niet overgedragen op zijn kinderen. "Misschien leren we dat volgende week!", werd er gezegd.
De nieuwe generatie is dus wel bekend met het gebruik van de producten maar niet met het vaststellen van de aandoening. Het lijkt me lastig om kruiden te gebruiken als je niet vast kunt stellen wat er mis is, maar wellicht wordt die gave pas overgedragen na het overlijden van de huidige genezer. Ik weet niet hoe dat werkt en niemand daar kon mij er informatie over geven. Misschien wil men er ook helemaal niet over praten omdat het iets is wat binnen de gemeenschap hoort.

Wat er na het overlijden van de oude genezer gebeurt is niet duidelijk. Zijn kinderen willen de traditie wel voortzetten maar die zal dan een andere vorm krijgen. Wat de dochter me als laatste nog vertelde was dat het werk van healer steeds moeilijker wordt omdat veel patiënten een zogenaamde "bad spirit" bij zich hebben. Hiermee bedoelde ze dat veel mensen al bij de dokter zijn geweest, onder behandeling zijn en vol zitten met moderne medicijnen.

De toekomst

De toekomst van de healers en hun traditie is onzeker. Er zijn natuurlijk nog andere healers op Siquijor en soms wordt de traditie wel overgedragen. Het betreft echter slechts enkelingen en het valt al niet meer mee om iemand te vinden die nog op de traditionele wijze een healing-massage uit kan voeren. Veel van de jongeren gebruiken niet de tradionele behandeling maar zijn overgestapt op Thaise of Zweedse massagetechnieken. Kruiden of kristallen komen er dan niet meer aan te pas. De tradities zijn waarschijnlijk gebonden aan een manier van leven en met het verdwijnen hiervan kunnen ook de tradities niet overleven. De tijdgeest zal hier zeker op van invloed zijn.
Tot die tijd blijf ik proberen om nog wat kennis te vergaren uit de oudheid, zeker uit belangstelling voor de traditie maar ook vanwege de onbeschrijflijke indruk die zo'n oude man op mij achter heeft gelaten.

Bea Jacobs

Commentaar (0)