Dengue is een tropische ziekte die op mensen wordt overgebracht door de aedes aegypti muskiet. Volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie raken naar schatting jaarlijks wereldwijd 100 miljoen mensen besmet, waarvan er 20.000 overlijden. Het grootste deel van de slachtoffers bestaat uit kinderen in stedelijke gebieden. Want in tegenstelling tot malaria, waarvan de meeste besmettingen op het platteland plaatsvinden, verspreidt knokkelkoorts zich vooral in de steden.

De eerste gevallen van dengue werden gemeld in de achttiende eeuw, maar de ziekte verspreidde zich pas tijdens de Tweede Wereldoorlog over grote delen van de wereld, als gevolg van grote troepenbewegingen. In de afgelopen 50 jaar heeft het aantal besmettingen zich verdertigvoudigd.

Vaccin
In vergelijking met malaria, dat jaarlijks 650.000 dodelijke slachtoffers maakt, is het aantal sterfgevallen als gevolg van dengue relatief gezien beperkt. Het ontwikkelen van een vaccin heeft daarom lange tijd geen hoge prioriteit gehad, maar ook omdat de meeste slachtoffers vallen onder de arme bevolking in de steden van ontwikkelingslanden. Aangezien het aantal besmettingen zich de laatste jaren in hoog tempo uitbreidden zijn een aantal bedrijven hard aan het werk om antistoffen te ontwikkelen.
Een Frans bedrijf heeft nu een vaccin ontwikkeld en na verschillende testen op kleine groepen zijn dit voorjaar 4000 kinderen in Thailand met het vaccin ingeënt. De resultaten van dit onderzoek worden in september bekend. De verwachting is dat het vaccin in 2015 op de markt wordt gebracht en tenminste voor 80 procent effectief zal zijn. Voor maximale bescherming moeten mensen in een periode van een jaar driemaal worden ingeënt. Dat komt vooral omdat er vier verschillende dengue virussen zijn en dat immuniteit voor de één niet geldt voor de drie andere varianten.

De middenklasse in ontwikkelingslanden zal het zich wel kunnen permitteren om hun kinderen in te laten enten, maar voor de armen – die er door minder weerstand vatbaarder voor zijn – ligt dat anders. Zij zullen afhankelijk zijn van inentingscampagnes van de nationale overheden en internnationale organisaties.

Proteïne pil
In Maleisië heeft een bedrijf van prins Naquiyuddin, zoon van de vorige koning, een proteïne pil ontwikkeld die dodelijk is voor de larve van muskieten. De proteïne (bekend onder de afkorting tmof) wordt verwerkt in een desem dat in een rijstvlies wordt gewikkeld. Deze 'korrels' drijven op het water en worden uitgezet in gebieden waar de ziekte veel voorkomt. De larven schijnen dol op het desem te zijn. Als ze ervan eten wordt hun spijsverteringsysteem geblokkeerd en ze sterven voor ze kunnen uitgroeien tot muskiet. In testen bleek de dieetpil voor 100 procent dodelijk voor de larven. Het uitzetten van de dieetpillen in een wijk in Kuala Lumpur, de hoofdstad van Maleisië, waar dengue veelvuldig voorkwam leidde er toe dat de ziekte binnen enkele maanden verdwenen was.

Volgens de prins kunnen de larven er onmogelijk immuun voor worden omdat het niet om een geneesmiddel gaat maar om een proteïne dat alleen voor muskieten werkt. Tmof is onschadelijk voor mens en dier. De dieetpil wordt nu op commerciële basis geproduceerd en is acht keer goedkoper dan de medicijnen die tegen malaria worden gebruikt. Men hoopt dan ook dat het middel behalve tegen dengue ook effectief ingezet kan worden tegen malaria.

De muskietvis
In Pangasinan, een paar honderd kilometer ten noordwesten van Metro Manilla, is men van plan om de muskietvis te herintroduceren als bestrijder van de knokkelkoorts. De vis die in de Filipijnen bekend is als tuyong, voedt zich met larve van muskieten. Behalve in kanalen en rivieren, gedijt de tuyong ook prima in stilstaand water zoals kanaaltjes, visvijvers en in rijstvelden. Kwekers van vis en vissers beschouwen de vis echter als een plaag omdat ze met andere vissen, zoals met de bangus (melkvis) in rijstvelden, zouden concurreren. Het is daarom een wijdverbreid gebruik in de Filipijnen om de muskietvis te bestrijden.
De vis werd ruim 100 jaar geleden in het land geïntroduceerd om malaria te bestrijden, iets wat gezondheids- en andere autoriteiten blijkbaar al zijn vergeten. Marinebioloog Garcia vertelt dat de vis klein en zilverkleurig is met een flinke staart, veel op ansjovis lijkt en in veel landen voorkomt. Andere vissen eten ook larven, maar volgens Garcia doet de tuyong dat op een veel effectievere manier. De marinebioloog heeft de vis in verschillende kweekvijvers uitgezet en constateerde dat het aantal muskieten in de omgeving snel afnam. Hij is één van de pleitbezorgers voor het opzetten van een gecoördineerd systeem voor de reproductie en het uitzetten van de muskietvis. Daarmee kan volgens hem in de steden van Pangasinan en daarbuiten een aanzienlijke bijdrage geleverd worden aan de bestrijding van dengue. De vis is in voldoende mate voorhanden, gemakkelijk te kweken en te verspreiden en werkt als een biologisch bestrijdingmiddel tegen muskieten.

Bron: Philippine Daily Inquirer