Zowel de regering Arroyo als de Aquino regering hebben geen stappen ondernomen om misdaden van heersende politieke clans te onderzoeken en de gewapende burgerwachten op te verbieden en op te heffen. Ook hebben politieke clans nog steeds de mogelijkheid om gemakkelijk aan militaire wapens en apparatuur te komen. Dat heeft de Amerikaanse organisatie Human Rights Watch in een onlangs uitgegeven rapport gemeld.

Geen misstap

Het 96 pagina's tellende rapport draagt de titel "Zij bezitten het volk: de Ampatuans, door de staat gesteunde milities en de moordpartijen in de zuidelijke Filipijnen." Het brengt het aan de macht komen van de Ampatuans in beeld, met inbegrip van het gebruik van geweld om hun macht uit te breiden en bedreigingen van hun macht te elimineren. Het rapport is gebaseerd op meer dan 80 interviews. Daaronder waren mensen die kennis uit de eerste hand hadden over de structuur van de beveiliging van de Ampatuan clan, maar ook slachtoffers van mishandelingen en getuigen van de misdaden.

De Ampatuan clan heerst al sinds de jaren zestig in de provincie Maguindanao, op het zuidelijke Filipijnse eiland Mindanao. Zij hebben hun macht sinds 2001, toen president Arroyo aan de macht kwam, sterk uitgebouwd.

"De massamoord in Manguindanao was geen misstap, maar het te voorziene gevolg van ongecontroleerde moorden en andere ernstige vergrijpen" zegt James Ross van Human Rights Watch. "Twee decennia lang hebben de Ampatuans wreedheden begaan met een privéleger bemand door politie, gewapende milities en soldaten die door de overheid verschafte wapens met zich meedroegen."

Kettingzaag moorden

Na de massamoord van november 2009 reisde Human Rights Watch naar Mindanao en onderzocht daar talloze gruweldaden begaan door de Ampatuan clan, waaronder meer dan 50 gevallen van moord, maar ook martelingen, seksuele mishandeling en ontvoeringen. Deze misdrijven laten vaak een onbeteugelde wreedheid zien. Zoals bij de marteling en de moord met een kettingzaag op personen die ervan werden verdacht betrokken te zijn geweest bij een bomaanslag tegen een lid van de Ampatuan familie in 2002.

Het rapport geeft in detail weer hoe de militairen en de politie de Ampatuan familie voorzagen van menskracht, moderne militaire wapens en bescherming tegen vervolging. De meeste leden van hun privéleger waren ook lid van de politie, het leger of de door de staat gesanctioneerde paramilitaire strijdkrachten.

Patronage door de regering Arroyo

De uitbreiding van de macht van de Ampatuan clan werd ondersteund door president Gloria Macapagal Arroyo. Zij vertrouwde erop dat de familie kon zorgen voor de beslissende stemmen tijdens verkiezingen en voor ondersteuning bij het langdurige conflict met het gewapende moslimverzet in Mindanao. Tijdens de regering van president Arroyo werden de gewapende burgerwachten versterkt door militaire training en de verkoop van militair wapentuig aan plaatselijke machthebbers. Deze gewapende milities hebben in de Filipijnen een lange geschiedenis van mensenrechtenschendingen De regering deed niets om de straffeloosheid aan te pakken en op te treden tegen ernstige mensenrechtenschendingen. In 2002 werd president Arroyo op de hoogte gebracht van de 33 moorden, waarvan werd beweerd dat ze werden begaan door de Ampatuan clan, maar zij ondernam daarop geen enkele aktie.

Boven de wet

"Families zoals de Ampatuans hebben officieel toegestane paramilitaire organisaties gebruikt als privé-legers om angst te zaaien en hun macht te handhaven," zei Ross. "De regering moet stoppen deel van het probleem uit te maken en daarvoor in de plaats de gewapende burgerwachten te ontbinden en de daders verantwoordelijk te stellen voor hun misdaden."

Human Rights Watch zei dat de politie, het Ministerie van Justitie en andere regeringsinstanties lange tijd geen moeite hebben gedaan de misdaden, die aan de Ampatuan clan worden toegeschreven, te onderzoeken. Met als gevolg dat de clanleden zich gedroegen alsof zij boven de wet stonden en niet verwachten om aansprakelijk te worden gesteld.

De massamoord kreeg wereldwijd grote aandacht waardoor de regering er niet onderuit kon om de leden van de Ampatuan clan, die bij de slachtpartij betrokken waren, te laten arresteren. Daaronder waren Andal Ampatuan Sr., de toenmalige gouverneur van Maguindanao en zijn zoon Andal Ampatuan Jr. Deze laatste was burgemeester van de gemeente Datu Unsay en is de hoofdverdachte in de rechtszaak over de massamoord.
Iemand uit regeringskringen vertelde aan Human Rights Watch dat Andal Jr., nadat hij was gearresteerd had gevraagd "in welk hotel zal ik worden ondergebracht?".

Privélegers

Human Rights Watch schrijft zich zorgen te maken over het feit dat de oorzaken die ten grondslag liggen aan de massamoord en de straffeloosheid die wordt genoten door de gewapende burgerwachten, al decennia lang niet door de Filipijnse regering zijn aangepakt.
De militie van de Ampatuans is naar schatting slechts een van de meer dan 100 privélegers die in de Filipijnen actief zijn. In de praktijk wordt hun aantal en hun bewapening alleen beperkt door het vermogen van lokale politici om de kosten ervan te financieren. Opeenvolgende regeringen hebben deze paramilitaire legers niet ontmanteld noch ontwapend, zoals bepaald werd in de Filippijnse grondwet van 1987. Zij hebben ook niet de onwettige aktiviteiten onderzocht en vervolging ingesteld tegen diegenen die controle hebben over de milities, hen bewapenen en hen gebruiken voor privédoeleinden.

President moet verkiezingsbeloften nakomen

De mensenrechtenorganisatie deed een oproep aan de in juni 2010 gekozen president, Noynoy Aquino, om zijn verkiezingsbeloften na te komen en te zorgen dat recht wordt gedaan aan de slachtoffers van de massamoord in Maguindanao. En dat geldt volgens de organisatie ook voor andere slachtoffers van mensenrechtenschendingen. Hij moet zijn belofte nakomen om de privélegers af te schaffen door alle paramilitaire strijdkrachten te verbieden en te zorgen dat ze zo snel mogelijk worden ontmanteld. Bovendien moet hij maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat militair wapentuig niet meer terecht komt buiten de professionele nationale veiligheidstroepen.

"De Filipijnse regering had de massamoord in Maguindanao kunnen ombuigen in een campagne om de privélegers uit te bannen en allen die verantwoordelijkheid dragen voor hun misdaden, voor het gerecht te brengen", zei Ross. "Zolang machtige heersende families het voor het zeggen hebben in het land, zal de Filipijnse bevolking - en de reputatie van het land - hiervan de gevolgen blijven ondervinden."

Bronnen: Philippine Daily Inquirer en Human Rights Watch
Vertaling: Kees Koens
Bewerking: Evert de Boer