Door: Evert de Boer

Na het bloedbad in Maguindanao van november 2009, waarbij 64 mensen om het leven kwamen, werd in de media de indruk gewekt dat politiek geweld en politieke moorden in de Filipijnen vooral plaatsvinden op Mindanao. Hoewel politiek geweld daar veelvuldig voorkomt, blijft het helaas niet tot dit zuidelijke eiland beperkt. Het komt overal in het land voor. Zo staat de provincie Abra in Noord-Luzon, bijvoorbeeld, bij velen bekend als de bloedige hoofdstad van het noorden.

Politieke moorden

Tijdens de drie verkiezingen die sinds de eeuwwisseling werden gehouden, werden in Abra meer dan 200 gewelddadige incidenten opgetekend, waarbij 129 mensen omkwamen. In de aanloop naar de verkiezingen in mei 2007 werden in deze dunbevolkte provincie tenminste 30 mensen vermoord, waaronder verschillende burgemeesters en plaatsvervangende burgemeesters.
Twee leiders van één de machtigste politieke clans in de provincie werden eind 2006 vermoord. Op 16 december 2006 werd Luis Bersamin voor een kerk in Quezon City, na het bijwonen van een trouwerij, doodgeschoten. Zijn bodyguard, een politieman uit Abra, kwam daarbij ook om het leven. Luis was lid van het Huis van Afgevaardigden voor het kiesdistrict Abra. Zijn neef James Bersamin, lid van de provinciale raad van Abra, werd in november 2006 neergeschoten op het centrale plein van Bangued, de hoofdstad van Abra. Twee hooggeplaatste openbare aanklagers doken onder in dezelfde maand, nadat ze verscheidene doodsbedreigingen hadden ontvangen van een lokale politicus.
Het politieke geweld in Abra was in 2006-2007 zo hevig, dat de zeggenschap over de politie, die nauw samenwerkte met de politieke clans, door de nationale overheid werd overgenomen van de gemeentelijke en provinciale autoriteiten.

Arrestatie

Voormalig Abra gouverneur Vincente Valera werd in 2009, samen met zeven andere verdachten, gevangen genomen op beschuldiging van moord op Luis Bersamin. Valera is de leider van de andere machtige politieke clan in Abra. Hijzelf was meer dan 20 jaar afwisselend gouverneur van de provincie en vertegenwoordiger van het kiesdistrict Abra in het Huis van Afgevaardigden. Luis en Vincente waren jeugdvrienden en aanvankelijk politieke bondgenoten. Maar de strijd om de lucratieve politieke posten maakte hen tot aartsrivalen. De landgoederen van de twee clans liggen naast elkaar en waren met elkaar verbonden door een houten brug. De brug werd een week naar de moord op Luis door de Bersamin clan verwijderd.

Bewapende bevolking

Uit onderzoek van nationale autoriteiten in 2006 bleek dat niet alleen voormalig gouverneur Vincente Valera een eigen privéleger had, maar ook de burgemeesters van de meeste van de 27 gemeenten. Velen ontkennen dit, maar een jonge vrouw uit één van de politieke clans deed een boekje open over de verwikkelingen in Abra. Ze stelde dat het de realiteit is dat politici in Abra niet zonder een privéleger kunnen en dat politiemensen daar vaak actief deel van uitmaken. Niet alleen om verkiezingen te kunnen winnen, maar ook om simpelweg te kunnen overleven. Volgens haar gaat niemand in Abra politiek bedrijven in de veronderstelling dat ze nog van een vredige nachtrust kunnen genieten. Ze schreef dat een jonge Abra politicus haar vertelde dat hij ervan uitging niet erg oud te zullen worden, want volgens hem staat politiek bedrijven in Abra gelijk aan het kiezen voor de doodstraf. Ze vertelde ook dat het in de provincie wemelt van zwaarbewapende burgerwachten. Veel van de burgers voelen zich onveilig en hebben daarom zelf ook een wapen aangeschaft. Ze herinnert zich uit haar jeugd dat iedereen met een wapen rondliep en dat niemand zich daar over verwonderde, dat het gemeengoed was geworden.

Diepe armoede

Ze verwonderde zich erover dat ouders die weeklagen om hun vermoorde zoon, zonder meer een zak rijst of een varken van de moordenaars accepteren als genoegdoening. Vervolgens zag ze dat weken of maanden later een andere zoon van dezelfde familie zich aansloot bij een privéleger.
Volgens haar heeft dat alles te maken met de diepe armoede waarin veel bewoners van Abra leven. Het gebrek aan economische mogelijkheden dwingt hen ertoe "de laarzen van de politici te likken", zoals zij het noemt. Mensen nemen dienst als huishoudelijke hulp, kinderoppas, schoonmaker of treden toe tot een privéleger. Sommigen zijn volgens haar zo wanhopig dat eten, huisvesting, kleding en een vergoeding van 500 peso (acht euro) per maand genoeg is om er alles voor over hebben, inclusief moorden en de kans vermoord te worden.

Grootschalige ontbossing

Abra ligt in het noordwesten van de Cordillera regio in het noorden van Luzon, omringt door hoge bergketens en doorsneden door de brede Abra rivier. Wat oppervlakte betreft behoort de provincie tot de middenmoot. Met nog geen 250.000 bewoners is het een van de dunst bevolkte en kleinste provincies van het land. De bewoners bestaan voor bijna de helft uit Tinguians, de inheemse bevolking van het gebied. Ondanks de rijkdom aan mineralen leeft een meerderheid van de bevolking in grote armoede. Ten tijde van het Marcos bewind kwam de provincie in opspraak vanwege een enorme papierfabriek die door een van de Marcos handlangers werd gebouwd. Veel landbouwbedrijfjes moesten wijken voor de Chellophil fabriek, die een concessie had gekregen van 400.000 hectare om de naaldhoutbossen te kappen en tot papier te verwerken. De onteigeningen van de voorouderlijke gronden en de grootschalige kapactiviteiten stuitten op hevig verzet van de bewoners.
Honderden van hen, vooral studenten, sloten zich aan bij het gewapende verzet van het communistische nieuwe volksleger en het gebied werd een bolwerk van het communistische verzet tegen de Marcos dictatuur. Na 1986 werd de fabriek grotendeel ontmanteld, maar de ruines zijn nog zichtbaar nabij de plaats Tayum. Veel van de gedupeerde boeren hebben nog steeds hun land niet terug.

Grote belangen

Op het eerste gezicht is het moeilijk te begrijpen waarom er zoveel politiek geweld plaatsvindt in een relatief onbetekenende provincie met nog geen 250.000 inwoners.
Volgens politiek analist Joel Rocamora komt dat voort uit de strijd om controle over de geldstromen van de nationale overheid, de financiële middelen van de lokale overheid uit de lokale belastingen en de illegale economische activiteiten.
"De minst schadelijke daarvan zijn de illegale gokspelen en smokkel. De meer schadelijke illegale houtkap en meer recentelijk prostitutie en de handel in drugs".

Bij de controle over de overheidsfinanciën gaat het om grote bedragen. Vooral de geldstromen van de nationale naar de lokale overheden aanzienlijk.
De bijdrage die provincies en gemeenten ontvangen wordt bepaald aan de hand van de oppervlakte en het aantal inwoners. De provincie Abra kreeg in 2008 een bedrag van 388 miljoen peso uitgekeerd, de hoofdstad Bangued ruim 50 miljoen peso en de gemeente Tineg rond 48 miljoen. Dat is ongeveer 90 procent van hun jaarlijkse budget. Tineg is een van de armste gemeenten van de provincie, er zijn geen verharde wegen en de sociale voorzieningen zijn miniem. De burgemeester brengt zijn tijd hoofdzakelijk door in Bangued en Manilla en dat is meer regel dan uitzondering bij de burgemeesters uit Abra. Er is nauwelijks toezicht op de bestedingen van de overheidsgelden en het is niet duidelijk waar ze, behalve aan het ambtenarenapparaat, aan worden besteed. Dat maakt de lokale politieke posten bijzonder lucratief.

Rocamora: "De strijd om controle over de illegale activiteiten doet een beroep op het vermogen van de leiders om de illegale activiteiten te beheersen en geweld te gebruiken. Verkiezingen maken onderdeel uit van die strijd en kandidaten met de grootste van deze capaciteiten en het meeste geld uit de zwendel zijn in het voordeel. Het winnen van verkiezingen betekent toegang tot de inkomsten van de overheid, controle over de politie en in mindere mate over de militairen en flinke invloed op de rechtelijke macht.
Controle over de politie en de militairen is essentieel voor controle op de illegale activiteiten. Omdat de illegale activiteiten bijna openlijk plaatsvinden, moet de politie de andere kant op kijken en soms gesmokkelde goederen en smokkelaars beschermen. Politiemensen worden bovendien ingezet als lijfwachten voor de politici, om tegenstanders te intimideren of zo nodig van kant te maken. Invloed op de rechters is nodig om het tegenstanders moeilijk te maken die met behulp van juridische middelen hun recht willen halen".

Macht gedecentraliseerd en geprivatiseerd

"Een monopolie over legitiem gebruik van geweld is een van de machtsfactoren waar staten naar streven", zo vervolgt Rocamora zijn betoog, en "een dergelijk monopolie is gewoonlijk voorbehouden aan nationale overheden middels controle op politie en leger. In de Filipijnen is dit controlemechanisme grotendeels gedecentraliseerd en geprivatiseerd. Deze gedecentraliseerde organisatie van macht stamt uit de Amerikaanse koloniale tijd. Het koloniale apparaat schakelde lokale politici in die met behulp van politie de strijd aanbonden met mensen die in opstand kwamen tegen uitbuiting en onderdrukking. Na de onafhankelijkheid bleef de politie onder de controle van plaatselijke politici. De zwakke nationale staat is niet bij machte om haar wil op te leggen aan lokale politieke clans en om het gebruik van geweld bij verkiezingen en het elimineren van politieke tegenstanders te voorkomen.
In de praktijk blijken de rollen zelfs deels omgekeerd. De centrale macht van de president en zijn/haar clan is afhankelijk van de steun van lokale politieke clans. Zij zorgen voor de broodnodige politieke steun in ruil voor een deel van de buit waarover de nationale machthebbers zeggenschap krijgen. Dat is ook de reden dat nationale machthebbers niet zo snel hun lokale bondgenoten laten vallen". Ze doen dat alleen als het te veel schade oplevert voor de eigen positie, zoals in het geval van de Ampatuan clan uit Maguindanao, die ervan wordt beschuldigd verantwoordelijk te zijn voor het bloedbad in die provincie.

Commentaar (0)