Door Gerard Prickaerts*

Tijdens familiebezoek aan de Filipijnen in januari ben ik langs geweest in Baclaran. Baclaran ligt in Pasay City, aan de zuidkant van de metropool, grenzend aan Roxas Boulevard en de Manila Baai. In Baclaran begint EDSA, de langste verkeersader die het zuiden van de metropool met een omweg verbindt met het noorden. In Baclaran begint en eindigt het Metro Rail Transit Systeem (MRT), de bovengrondse spoorwegverbinding die noord en zuid en oost en west van Metro Manilla met elkaar verbindt.

Bedevaartsoord

Baclaran is vooral bekend vanwege de Baclaran kerk. Er wordt verteld dat op een door de weekse woensdag, wanneer de noveen wordt gehouden ter ere van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende bijstand, maar liefst 120.000 mensen naar de kerk komen. Het is niet voor niets dat Baclaran de grootste parochie van Azië wordt genoemd. De verering van de icoon van Moeder van Altijddurende bijstand is een oude katholieke traditie die door de orde van de Redemptoristen over de hele wereld is verspreid en zo ook in de Filipijnen terecht is gekomen. De originele icoon hangt in Rome, zou dateren uit de 15de eeuw en heeft heel wat omzwervingen meegemaakt in het oude Rusland. De afbeelding van Moeder Maria met het kind Jezus roept bij velen een herkenning op van het concrete leven. Deze concrete herkenning, in combinatie met de in mysteriën gehulde afkomst van de icoon, maakt haar zeer populair als symbool van verering. De katholieke traditie kent het begrip noveen. Dat is een periode van negen dagen waarin men voor zijn probleem bidt. Het gaat dan meestal om zaken die schier onoplosbaar lijken  en waarbij dan de toevlucht tot het gebed als laatste houvast wordt gekozen. De noveen die men thuis kan houden eindigt dan ook meestal in een pelgrimstocht naar de plek, het heiligdom, waarop men zijn vertrouwen stelt. De Baclaran kerk is uitgegroeid tot het belangrijkste heiligdom in de Filipijnen. Vandaar de massale toestroom tijdens de op elke woensdag gehouden noveen.
De kerk van Baclaran biedt onderdak aan ruim 5000 mensen. In het grote park aan de voorkant kunnen nog eens 10.000 mensen via luidsprekers de mis volgen. Op woensdag zijn er elk uur missen, vanaf half zes in de ochtend tot 18.00 uur in de avond. Zo kunnen meer dan 100.000 mensen de noveen bijwonen.

De Redemptoristen nemen stelling

De Baclaran parochie is in handen van de Redemptoristen, een wereldwijde congregatie van priesters en broeders. Zij vallen niet direct onder een bisschop maar hebben hun eigen democratisch gekozen bestuur in Rome. De Redemptoristen zijn onderdeel van de progressieve kerk. In de tijd van de Marcos dictatuur hadden zij verschillende studentenhuizen in Manilla. Niet omdat ze zoveel roepingen hadden, maar vooral om mensen die in het verzet zaten onderdak te bieden. De Baclaran kerk is ook beroemd geworden als plek waar de kiescommissie Comelec, na de frauduleus verlopen presidentsverkiezingen onder dictator Marcos, de beroemde persconferentie kon houden waarin de fraude in het bijzijn van de wereldpers aan de kaak werd gesteld. Die conferentie luidde het begin van de massale volksopstand in (de People Power Revolutie) waardoor Marcos eind februari 1986 uit het land werd verdreven, nu bijna 25 jaar geleden.
Het feit dat de Redemptoristen zich zo opstelden maakte hen populair bij de bevolking, maar zorgde niet voor nieuwe roepingen. Het werd als gevaarlijk gezien om je bij hen aan te sluiten. Beroemd is het bezoek van een bisschop aan Baclaran waarin hij de paters voor de keuze stelde om een ondergrondse cel van het verzet te blijven of om weer een gewone kloostergemeenschap te gaan vormen. Dat zal een van de redenen zijn dat de communiteit van de Redemptoristen relatief klein is gebleven, zodat er paters van elders komen om te assisteren op de wel heel erg drukke woensdagen.

Een van de bekendste slachtoffers van het Marcos regime is Pater Rudy Romano die als voorvechter van de sloppenwijkbewoners en mijnwerkers in Cebu in juli 1985 is ontvoerd en van wie sindsdien niets meer vernomen is.

Freedom Island

In 1991 bezocht ik de Redemptoristen voor het eerst. De paters brachten mij toen naar een eiland vlak voor de kust in de Manilla Baai. Het heette Freedom Island en het lag bezaaid met allemaal provisorisch gebouwde hutjes van mensen die uit alle delen van de Filipijnen hier waren neergestreken in de hoop op een beter bestaan in de grote stad. De Redemptoristen probeerden hier een gemeenschap op te bouwen en zetten er een kapel neer. Zo hoopten ze te voorkomen dat de bewoners zomaar verdreven zouden worden door leger en politie. Daar zijn ze duidelijk niet in geslaagd, want nu - twintig jaar later - ligt hier één van de grootste winkelcentra van het land, de Mall of Asia. Er staat een wereldbol met daarop de Filipijnen in het centrum van de wereld. Van de eilandbewoners die hier in de jaren zeventig en tachtig neerstreken is niets meer te zien. Er werd mij verteld dat alle toenmalige bewoners verplaatst zijn, dat wil zeggen dat ze vervangende behuizing hebben gekregen. Maar of dat echt zo is of dat ze louter verdreven zijn is niet duidelijk.

Terug naar de kerk loop ik langs het park rondom de Baclaran kerk waar een monument is geplaatst ter nagedachtenis van de ruim 1600 personen die tijdens de Marcos dictatuur en het bewind van Corazon Aquino verdwenen en van wie nooit weer wat werd vernomen. Met steun van de Nederlandse Redemptoristen werd het monument in 2004 grondig gerenoveerd en verfraaid. Het monument staat er als een permanente herinnering aan de slachtoffers en als aanklacht tegen de onmenselijkheid van de dictatuur.

Het St. Gerard Family Life Center

Nu terug hier in 2010 zie ik nog steeds de betrokkenheid van de Redemptoristen bij de problemen van de gewone mensen. Bij een vulkaanuitbarsting afgelopen december en bij een alles verwoestende overstroming afgelopen september hebben ze meegedaan aan het verdelen van voedselpakketten en het geven van materialen voor de wederopbouw en inrichting van opvangcentra.
Maar ook bij de individuele problemen zijn ze heel erg betrokken. Opvallend is dat er vanuit het pastoraal team een programma wordt aangeboden dat geïnspireerd is vanuit het voorbeeld van de Heilige Gerardus. Dit heet het St. Gerard Family Life Center. De Heilige Gerardus, één van de eerste Redemptoristen die in Zuid Italië leefde, had tijdens zijn leven speciale aandacht voor aanstaande moeders en kleine kinderen. Zo wordt er een spreekuur gehouden waar jonge stellen terecht kunnen met allerlei vragen rondom de relatie, opvoeding, het vinden van werk, maar ook zaken als homoseksualiteit en verdieping van het eigen geloofsleven komen aan bod. Deze spreekuren worden bij toerbeurt verzorgd door deskundige leken die daarvoor geschoold zijn. De paar keren dat ik er geweest ben stond er altijd een rij voor de receptie.
In 1995 is dit programma gestart op initiatief van een van de paters Redemptoristen. De aanleiding om hiermee te beginnen was dat men geconfronteerd werd met heel veel vragen. Om daar op een goede manier mee om te gaan koos men voor een gestructureerde en professionele aanpak. Daarnaast wilden de Redemptoristen een band opbouwen met de grote massa mensen, die behalve uit Manilla van over heel het land naar de Baclaran kerk komen en dit heeft nu de vorm gekregen van wat wij hier vroeger een broederschap noemden. Middels een dergelijke broederschap weten mensen zich verbonden met de religieuze orde en sluiten zich daarmee aan bij een grote ‘familie'. Mensen worden als het ware leken lid van de club, ze wonen diensten bij en ontvangen een nieuwsbrief. Voor de Redemptoristen is dit ook een zekere bron van inkomsten. Afgelopen maand werd het 6000 ste lid ingeschreven. Vier keer per jaar wordt er een nieuwsbrief onder hen verspreid om de band vast te houden.

Een rondgang door de kerk levert nog enkele opvallende zaken op: sinds een vijftal jaren is buiten de kerk een aparte kaarsenkapel gebouwd. Zo wordt er niet alleen heel veel warmte uit de kerk weggenomen, maar is er ook veel ruimte bijgekomen voor de kerkgangers. Uiteraard ben ik benieuwd of er ook een boekhandel is. Die is er wel maar slechts heel klein, met voornamelijk medailles en prentjes. Maar als je het terrein voor de kerk opkomt dan zijn er tientallen souvenirstalletjes en die maken het gemis aan een boekwinkel meer dan goed!

* Gerard Prickaerts is koster van het klooster van de Redemptoristen in Wittem, Limburg en tevens beheerder van de Kloosterboekwinkel aldaar. Hij zet zich al vele jaren in voor het verbeteren van de mensenrechtensituatie in de Filipijnen en was landenspecialist Filipijnen bij Amnesty International.

Commentaar (0)